Жанозада...

Бу мавзу хақида анчадан бери ёзмоқчийдим аслида. Мана бугун насиб қилган экан. Мусулмонмиз, хаммамиз жаноза намозида қатнашамиз. Кўп кузатаман, жаноза намозига келган жуда кўпчилик шунчаки, танишини, ё хўжайинини, ё дўстини фарқи йўқ, асосан бошига мусибат тушган таниш инсонига кўриниб қўйишга, худди олий даргоҳ муассасаларида кўпчилик талабалар йўқламадан ўтгани келишади-ку, худди шунақа вазиятга ўхшатаман.

Сиз хам сезгандирсиз, кузатгандирсиз (балки бевосита шу жараёнда қатнашгандирсиз) жанозага келганлар кичик-кичик гуруҳларга бўлиниб, 3-4 кишидан давра қуриб, чеккароқда хар-хил  (асосоан дунёвий)мавзуда суҳбат қуришади. Кимларнидир қўлида сигарет, кимдир сўкинган ва хоказо.  

Шахсан ман жаноза намозига борганимда иложи борича дунёвий гаплардан гаплашмасликка харакат қиламан, бир чеккада туриб, кечагина соғ-саломат юрган , бугун эса сўнгги манзилга кетаётган майит хақида ўйлийман. Яқинини йўқотган инсонга ичимда дуо қиламан, ўзимга яқин инсон бўлса ёнида туриб, Яратгандан сабр тилийман. Бу нарса хаммани бошида бор.

Яна бир нарса! Масалан 1 ойча олдин бир жанозада қатнашдим, ўша жанозада яна бир таниш инсонга кўзим тушди, у худдики қаерга келганини билмагандек, бемалол бошқалар билан дунёвий мавзуда суҳбат қурмоқда (албатта ташқаридан шунақа кўрнади, балки вазият бошқачадир). Орадан бирон ҳафта ўтгандан кейин айнан ўша инсонни жанозасига борамиз. Ана бу вазият одамни анча ўйлантириб қўяди, фикрлашга ундийди. Жонимиз омонатлигини чуқурроқ ҳис қиламиз.

Бугун ман жанозага бордим. Синфдош қизимизни 39 ёшга кирган турмуш ўртоғи бахтсиз ҳодиса туфайли оламдан ўтди. Жаноза намози маърузасида домла бир гапни куйиниб айтди ва бу гап аччиқ бўлса хам ҳақиқат эди:

"Биродарлар, бир нарса мени хафа қилди. Жаноза келган инсонларни орасида овоз чиқариб кулганларни кўрдим. Эй, инсонлар, биз хамма нарсадан ибрат олишимиз керак. Мана хозир кеча соғ-саломат юрган ёш йигитни сўнгги манзилга кузатяпмиз. Буни кўриб фикр қилишимиз керак. Майитни яқинларига сабр тилайлик, далда бўлайлик, кулгандан кўра. Бу ишимиз мусулмончиликка хам зиддир!"

Бу дунёда хаммамиз омонатмиз. Хар кимга хулоса ўзидан.

Мусофирчилик

Ҳаёт курашдан иборат. Ҳозирги тезкор замонда бу кураш янаям тезлашган. Инсон зоти туғилибди-ки яхши яшашга интилади, молиявий томондан ўзини эркин ҳис қилишни, оиласини xамма томонлама тўлиқ таъминлашни xоҳлайди ва ҳаказо. Бу оддий, табиий ҳолат. Бу масалада ҳамма эркакларимизни (асосан) ҳолати ҳар хил, масалан, кимнидир ижтимоий келиб чиқиши ночорроқ, кимдир оиласида ягона боқувчи, кимдир мажбурликдан, яна кимдир ҳозирги ҳолатидан қониқиш ҳосил қилмай ўз ризқини бошқа давлатлардан қидиради ва мусофирчиликни бўйнига олиб чет давлатга ишлагани кетади. 

     Ман бу ҳолатни қоралаш ниятидамасман, аксинча бу масалани бошқа ҳолатига эътиборимни қаратмоқчиман. Табиийки, мусофирчиликни ўзига яраша қийинчиликлари бор. Ватандан, оиладан ва бошқа яқинлардан узоқда бўласан. Ман айнан шу масалада ўз фикримни билдирмоқчиман.

   Чет элга узоқ муддатга кетганларни (ҳар қанақа йўналишда) ҳаёлида албатта қуйидаги фикрлар доимо муҳрланиб туриши аниқ: оиламдагилар, қариндош-уруғларим ва бошқа яқинларим соғ-саломат бўлишсин, улар билан албатта яна учрашишни Яратган насиб этсин, хаммалигини ўз паноҳида асрасин, деб ният қилишади. Бу нарсани бошидан ўтказганлар, қисқа муддатга бўлса ҳам мусофирчиликни бошидан ўтказганлар яхши билишади.

     Курсдош бир ўртоғим бор. Ўзи нуфузли Олийгоҳни тамомлаган, ижтимоий-моддий аҳволи ҳам у қадар ёмон эмас эди. Хуллас, у янада яхши яшаш мақсадида Лондонга ишлагани кетди. Орадан бир йилча вақт ўтганда уни онаси бахтсиз ҳодиса туфайли оламдан ўтди. Ана энди тасаввур қилинг унинг ҳолатини. Авваламбор, бу ноҳуш ҳабарни унга етказиш уйдагилари учун нақадар оғир эканлиги бўлса, иккинчи томондан мусофирчиликда юрган одамни бу хабарни эшитиши қанчалик оғир ва даҳшат. Ўртоғимиз оилада ягона ўғил, ота-онасини ягона таянчиси, боқувчиси. Ўзи анча вақт оиладагиларини дийдорини кутиб яшаб, ҳар қанақа қийинчиликларни eнгиб, ҳаёт кечириб юрганида бунақа xабарни эшитиш жуда оғир. Бу ўртоғимиз ҳали уйланмаган эди, тўйига тайёргарлик кўриб юрган онасини оxирги манзилга кузатолмади, ёлғиз ўғил ўз онасини тобутини eлкасида кўтаролмади. Бу бир умрлик армон. Бунга ўxшаган воқеалар кўп, кўпчилигимиз эшитганмиз. Лекин бу вокеа мани хаёлимга  шунақа ўрнашган-ки, ҳар доим эслаб хам шукр, хам фикр қилиб тураман.

     2012 йил дўстимиз юртига қайтиб келди, орадан бироз вақт ўтиб уйланди. Тўйида ўзини ва оиладагиларини кузатдим. Ҳаммалиги xурсанд кўринса-да, барибир кўзларида қанақадир маъюслик бор эди. Бу маъюслик, она ўрнида келин-куёвни табриклаш мақсадида чиққан куёв болани xоласи гапирганда (шахсан манга) янаям аниқ билинди. 

    Ўзим ҳам айни пайт 3 ҳафталик мусофирчиликдаман. Ҳар куни оиламдагилар билан гаплашсам ҳам, барибир кўнгилда қанақадир ҳавотир бўлади. Айрим пайтлар ўзидан ўзи кўнгил ғашланиб туради. 

       Хозир хам кимнидир отаси, кимнидир турмуш ўртоғи, акаси ёки фарзанди турли сабабларга кўра мусофирчиликда юришибди. Хамма мусофирчиликда юрган инсонларни соғ-саломат Ватанига, оила даврасига  қайтишларини тилаб қоламан.

Ҳаёт синовлари..

      Бу ҳаётда хамма нимагадир интилади, ўз мақсади учун курашади. Бу оддий ҳаёт қонуни. Хар кимни ўзига яраша ҳаёт ва ундаги ходисалар ҳақида фикри бўлади. Хар ким нимагадир эришиш учун қўлидан келганини қилади. Нимагадир эриши учун одатдагидек нимадандир воз кечади.  

  Ўз юртида нимагадир эришолмаган, тўғрироғи ўзини қониқтирадиган эҳтиёжларга қаноат қилмагани учун чет элга ишлагани боради. Шахсан ман, чет элга чиқиб, у ерда йиллаб оиладан узоқда меҳнат қилишни умуман хохламасдим. Чет элга чиққан одам билади, мусофирчилик осон эмас (айниқса илк кунларда). "Мусофир бўлмагунча мусулмон бўлмайсан" деган гапни чет элга чиққанлар кўпроқ билишади. Тўғри, кимдир мажбурликдан чиқар, ким учундир бу оддий холдир.

   Чет элга кетаётганда мани хар доим бир фикр чулғаб олади: келгунимча оиламдигалр соғ- саломат юришсин-да, қариндошлар уруғлар тинч бўлишсин. Инсонмиз, хаёлга хар ўйлар келади. Сир эмас, кўпчилик чет элга иқтисодий томон учун, оиласини келажагини ўйлаб кетади. Ман бу билан нима демоқчиман, ёзишимдан мақсад нима? Мани бир воқеа хали хам таъсирлантиради.  

   Бир улфатимиз бор, тўғрироғи бир курсдошимизни ўртоғини синфдоши), бизани кругга қўшилиб қолган. Хуллас, шу бола ишлаш мақсадида Лондонга кетди. Бошида тинч ишлади. Лекин бир куни ухлаб ётганида унга бир турк пичоқ билан ташланаётганда уйғониб кетиб, дархол ўзини 2-қаватдан ташлади. Оёқ қўли синди. Тошкентга келиб даъволанди. Маълум бир муддатдан сўнг яна кетди. Бу сафар унданам даҳшатлиси рўй берди. У сафардалигида энг азиз инсонларидан бири онасидан айрилди. Хамма четга ишлагани кетганларни мақсади нима бўлади, албатта кўпроқ пул топсам, ота-онамни хурсанд қилсам, тўй қилсам ва хакозо. У бола хали уйланмаганди. Энди тасаввур қилинг, у болани аҳволини. Шунча йил катта қилиб, яхши ниятларда катта қилган боласи ўз онасини сўнгги манзилга кузата олмаса. Бу даҳшат, манимча. 

Уйида бу аҳвол, ўзи неччи минг километр узоқда. Қўлидан хеч нарса кемийди, оёқ қўли боғлангандек гўё. Энди миллион топсаям, нима фойда. Онаси тўйини кўрмади. Армон. 

2012 йил 3 июнь куни у уйланди лекин тўйда бўлишга энг хақли инсон ОНА йўқ эди. Ман куёв болани, отаси ва опа-сингилларини кузатдим. Юзидан билинмаса хам ичидан нима ўтгани ўзларига аён.